Piotr Pawłowski
Integracja przywraca wiarę w człowieka
22. Europejski Festiwal Filmowy Integracja Ty i Ja; 2–6 września
22. edycja festiwalu – tym razem pod hasłem Razem bliżej – odbyła się w Koszalińskiej Bibliotece Publicznej (KBP). Organizatorami wydarzenia, które corocznie przyciąga publiczność na filmy, spotkania z twórcami, warsztaty i prezentacje, są: Koszalińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne (KTSK) i KBP. – To święto empatii, wrażliwości i kina rozumianego także jako element integracji społecznej – mówią widzowie.
Integracja Ty i Ja to od wielu lat wydarzenie o międzynarodowej skali działania i oddziaływania. Dla wielu uczestników kultury to miejsce kultowe, a wrzesień – data wyczekiwana. Nie tylko z powodu obecności na ekranie kina KBP filmów z kilkunastu państw, w tym oddalonych od Polski i nie tylko europejskich. Do Koszalina przyjeżdżają również twórcy z różnych stron świata, na korytarzach KBP rozbrzmiewają rozmowy w wielu językach. Pokazami filmów, dyskusjami o sposobach radzenia sobie z różnymi przejawami niepełnosprawności fizycznej i intelektualnej, prezentacją dorobku artystów zmagających się z utratą sprawności, uruchamianiem inspiracji twórczych, festiwal wpisuje się we wspólnotową troskę o równoprawne traktowanie wszystkich osób, bez względu na to kim, skąd, jacy są, co robią i dokąd zmierzają w swoich działaniach, zainteresowaniach i namiętnościach.
Kilka punktów odniesienia
Festiwal rozgrywa się na kilku poziomach. Pierwszy dotyczy przesłania, czyli integracji, która sens ma tylko, gdy ludzie są razem, rozumieją innych i sami czują się akceptowani. Drugi to holistyczne traktowanie niepełnosprawności – nie jako problemu, lecz szansy, możliwości i wyzwania. Cechy, a nie deficytu. Trzeci poziom to sztuka multidyscyplinarna, bo Integracja Ty i Ja to nie tylko film, ale także fotografia, sztuki plastyczne, muzyka, literatura, rękodzielnictwo i wiele innych. Poziom czwarty ma znaczenie symboliczne: do Koszalina przyjeżdżają ludzie, którzy na co dzień mają wpływ na życie osób z niepełnosprawnościami, reprezentując urzędy, instytucje i organizacje. Rozmowy bezpośrednie o tym, czego potrzebują, jak chcą żyć i jak żyją osoby z niepełnosprawnościami powodują, że goście wyjeżdżają z festiwalu z nowymi pomysłami, kontekstami i punktami odniesienia.
Razem od ponad dwudziestu lat
– Aby zrozumieć codzienność osób, o i dla których robimy festiwal, warto szczerze i otwarcie porozmawiać z nimi o tym, jaki jest świat widziany z perspektywy wózka, łóżka czy niskiego wzrostu, kiedy każdy krok, każda czynność wymaga innego rodzaju skupienia i wysiłku, gdy człowiek porusza się wolniej, ma kłopoty z widzeniem lub słuchem – mówi Barbara Jaroszyk, inicjatorka, organizatorka i od pierwszej edycji dyrektorka EFF Integracja Ty i Ja. – Jesteśmy blisko, a z wieloma osobami przyjaźnimy się od ponad dwudziestu lat. Znam bohaterów codzienności, którzy na festiwalu po raz pierwszy w życiu bezpośrednio opowiedzieli o swojej niepełnosprawności. O tym, co i jak czują, z czym się zmagają, o czym marzą, a przede wszystkim, co dotąd osiągnęli i jakie mają plany na siebie, żeby nie dać się smutkowi, frustracji i negacji. Wsparcie od innych może być siłą przełamującą bariery i ograniczenia.
Sponsorzy i partnerzy
Festiwal został dofinansowany przez: Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych – PFRON, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Polski Instytut Sztuki Filmowej i samorządy – miejski Koszalina i województwa zachodniopomorskiego. Na różnych poziomach organizacji festiwal wsparli: Totalizator Sportowy, Stowarzyszenie Autorów ZAiKS, Fundacja Urlop bez Granic, Filmoteka Narodowa i Politechnika Koszalińska (PK). – Dzięki nim możemy kontynuować misję tworzenia kultury otwartej i dostępnej dla wszystkich – mówi Barbara Jaroszyk. EFF Integracja Ty i Ja to praca zespołu organizacyjnego, na którego czele stoi Barbara Jaroszyk. Selekcjonerem filmów niemal od pierwszej edycji jest Dariusz Pawlikowski, dyrektor programowy. O serwis zdjęciowy dokumentujący przebieg wydarzeń co roku dba fotograf Wojciech Szwej, natomiast o spójną i kontekstową oprawę graficzną, w tym przygotowanie plakatu – Grzegorz Otulakowski.
Spotkania, warsztaty, koncerty
Każdą edycję festiwalu poprzedza wiele spotkań, warsztatów, prezentacji. Nie inaczej było w 2025 roku. Podczas imprezy goście mogli spotkać się z doradcami zawodowymi z Urzędu Pracy w Szczecinie, wziąć udział w zajęciach ph. Oddech, obecność i zapach, prowadzonych przez Ewę Kreft, ekspertkę od aromaterapii, uruchamiających wrażliwość warsztatach savoir-vivre wobec osób z niepełnosprawnościami w wydaniu niskorosłej aktorki Anny Dzieduszyckiej. Ponadto: w inspirujących animacjach muzycznych na placu festiwalowym przed KBP w wykonaniu Darii Rakoczy i w kameralnych, choć rozgrywających się w przestrzeni publicznej, zajęciach jogi Agnieszki Nowak. Integracja Ty i Ja to także mocne akcenty muzyczne. Podczas otwarcia zaśpiewała Weronika Ryba, znana z finałowego odcinka Must be the Music, a festiwal zwieńczył koncert Agnieszki Babicz.
Rozmowy o pokonywaniu słabości
W Galerii Region KBP inauguracji towarzyszyła wystawa twórców głuchoniewidomych Ślady cieni z Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku. O technice fotografowania z drona ze wszystkimi zainteresowanymi rozmawiał podczas kuluarowego spotkania Wojciech Szwej. Podczas festiwalu o zumbie opowiadała Anna Kacprzak. Warsztaty street artu, w tym malowania murali, w ramach współpracy KBP i KTSK z koszalińskim klubem Stowarzyszenia Kiwanis International, poprowadził Maciej Mazurkiewicz, artysta związany z pracownią Druklin i Wydziałem Architektury i Wzornictwa PK. Klub zakupił dla dzieci ze Specjalistycznej Placówki Wsparcia Dziennego „Pozytywka” SOS Wioski Dziecięce – i przekazał im – wyposażenie szkolne, z życzeniami sukcesów w nauce. Z uczniami spotkali się bohaterowie festiwalu, którzy zmagają się z ograniczeniami. Rozmawiali o życiu, radościach, trudnościach i pokonywaniu słabości. Transmisję online z wybranych wydarzeń przeprowadziło Studio HD Platon PK, które z festiwalem współpracuje od 2013 roku.
Pięć spotkań z twórcami…
… przyciągnęło do sal KBP komplety publiczności. Z reżyser Dorotą Kędzierzawską, aktorką Żanetą Łabudzką i operatorem dźwięku Marcinem Lenarczykiem po filmie Sny pełne dymu rozmawiał Łukasz Maciejewski, dziennikarz zaprzyjaźniony z festiwalem. Jedyny jego oficjalny ambasador poprowadził również rozmowę z aktorami i jurorami: Joanną Brodzik i Jakubem Zającem, natomiast niżej podpisany rozmawiał między innymi o codzienności planu zdjęciowego z aktorkami: Anną Dzieduszycką i Żanetą Łabudzką. Inną pozycją w menu spotkań była dyskusja z publicznością pod hasłem Krytycy filmowi o niepełnosprawności w filmie, w której wzięli udział: Łukasz Maciejewski i Jerzy Armata, dziennikarz, juror i filmoznawca. Szeroki wachlarz gości, w tym twórców zagranicznych, wziął udział w debacie, którą także poprowadził Łukasz Maciejewski.
Tradycja Małych Festiwali
Ważnym elementem Integracji Ty i Ja są Małe Festiwale. Idea przedsięwzięcia opiera się na prezentacji wybranych obrazów konkursowych i prezentowanych na pokazach specjalnych, w różnych miejscach i miejscowościach kraju. Najczęściej są to kina przy ośrodkach bądź domach kultury. W 2025 roku Małych Festiwali na mapie kraju było 51. Przeglądy współorganizują instytucje kultury, szkoły, stowarzyszenia i inne podmioty. Słowa o potrzebie respektowania praw autorskich do dzieł – za pośrednictwem Legalnej Kultury – kierowali do widzów znani artyści. Dariusz Pawlikowski podkreśla: – Frekwencja na filmach, również trudniejszych w odbiorze, wymagających przetrawienia emocji o najwyższym natężeniu, wzbudza nasze najwyższe zadowolenie. Projekcje odbywają się w sali biblioteki wypełnionej do ostatniego miejsca.
Filmowa Akademia Integracji
W czerwcu 2025 roku odbyły się – poprzedzające festiwal – warsztaty filmowe, które poprowadził ekspert od animacji, Eugeniusz Gordziejuk, producent, reżyser, pedagog z firmy EGoFilm. Uczestnicy zajęć mieli okazję podłożyć głosy i efekty dźwiękowe do nowego odcinka animacji z serii Kajko i Kokosz, stworzonej przez EGoFilm dla platformy Netflix. W lipcu 2025 roku w koszalińskich jednostkach penitencjarnych odbyły się spotkania Filmowej Akademii Integracji (FAI). FAI to przedsięwzięcie edukacyjne, które wyrosło z festiwalu – połączenia kina ze sprawami osób z niepełnosprawnościami. Projekt prowadzony jest w ramach całorocznej działalności biura organizacyjnego Integracji Ty i Ja. Służy poszerzaniu społecznej wiedzy na temat kina, skoncentrowanej na tematyce niepełnosprawności i prezentacji filmów jako wartościowych źródeł informacji o niepełnosprawnościach.
Trudna droga do marzeń
Konkurs filmowy przyciąga uwagę widzów. Publiczność głosuje na faworyta, jednak to od decyzji jury zależy kto, za co i jakie otrzyma nagrody. W tym roku produkcje oceniali: reżyser (nie lubi żeńskiej formy tego słowa i to podkreśla w rozmowach) i scenarzystka Dorota Kędzierzawska jako przewodnicząca, aktorka i pisarka Joanna Brodzik, dziennikarka Paulina Malinowska-Kowalczyk, dziennikarz i filmoznawca Jerzy Armata i aktor Jakub Zając. Zanim jury ogłosiło nagrody i wyróżnienia, obejrzało 35 filmów konkursowych, w tym: dziewięć fabularnych, osiemnaście dokumentalnych i osiem amatorskich. – Nie było to łatwe spotkanie z kinem – przyznała Dorota Kędzierzawska. – Pomimo że byłam na to przygotowana, na kilku projekcjach siedziałam ze ściśniętym gardłem. Uwiodły mnie historie o bohaterach, którzy wciąż, od nowa, czasami z powodzeniem, próbują sięgać po marzenia. Mają do nich najtrudniejszą drogę, ale nie poddają się i w końcu pokonują ograniczenia własne i przeciwności losu.
Nagrody i wyróżnienia
W kategorii filmów amatorskich wyróżnienie otrzymała Weronika Żukowska za Mądry Aszyk, a Motyla 2025 – Sylwia Pradelok-Świerc za film Ławeczka.
W kategorii filmów dokumentalnych wyróżnienie dostał Quadrat Atadjanov za To’lg’anay. Równorzędne wyróżnienia przypadły: Marcie Sosze za film Breathless, Michałowi Hytrosiowi za Pieśń wieloryba i Benjaminowi Nicolasowi za Cichą burzę.
Motyla 2025 w tej kategorii otrzymał Maciej Adamek za Niewypowiedziane. W kategorii filmów fabularnych
Motyl 2025 pofrunął do Dominika Mireckiego za film Syn szczęścia.
Jury Młodzieżowe, złożone ze studentów PK, przyznało Nagrodę Rektora filmowi Koncert na inne ręce w reż. Ernesta Gonzáleza Díaza z Meksyku.
– Festiwal uświadamia uczestnikom, że bez względu na kondycję i zdrowie, poziom sprawności i zakres możliwości, jesteśmy wobec natury i przeciwności losu tacy sami – mówi Wiesława Panaszewska, koordynatorka wolontariatu festiwalowego.